Söz sanatları nelerdir türleri ve örnekleri

yorumsuz
286 views
Söz sanatları nelerdir türleri ve örnekleri

Söz sanatları nelerdir , kaç çeşit söz sanatı vardır kısaca hakkında bilgi veriyoruz. Söz sanatları tanımı türleri ve çeşitleri örnekler ve örnek cümleler kısa özet olarak açıklıyoruz. Bilgiler güncel ve kütüphane kaynakçalı. Ödev için kullanabilirsiniz. Başka yerde yok. Başlayalım.

 

Söz Sanatları

Söyleyişi daha etkili ve güzel kılmak ya da anlama derinlik, yoğunluk katmak için ortaya çıkmış söyleme biçimleridir.  Maddeler halinde söz sanatlarını türleri ve örnekleri ile incelemek gerekirse aşağıdaki gibidir:

BENZETME (TEŞBİH)

Aralarında ilgi bulunan iki kavramdan zayıf olanı güçlü olana benzetmektir. Benzetmenin dört öğesi vardır:
Asıl Öğeler
-Benzeyen
-Kendisine benzetilen

Yardımcı Öğeler
-Benzetme yönü
-Benzetme edatı

Benzetme ( Teşbih Sanatı ) örnek: 

Elma gibi kırmızı yanaklarıyla etrafına gülücükler saçıyordu yavrucak.
(Elma = kendisine benzetilen) ,   (gibi= benzetme edatı) ,   (kırmızı = benzetme yönü) ,   (yanaklarıyla = benzetme yönü)

İSTİARE (İĞRETİLEME)

Benzetme ilgisi kurarak bir sözü başka bir söz yerine kullanmadır. Benzetmenin asıl öğelerinden biriyle yapılır. iki çeşit istiare vardır:

Açık İstiare: Yalnızca kendisine benzetilen öğe ile yapılır.
Örnek: Şakaklarıma kar mı yağdı ne var?
(Saçlar, beyazlık yönünden “kar”a benzetilmiş; saç söylenmemiştir.)

Kapalı İstiare: Yalnızca benzeyen öğe ile yapılır.
Örnek: – Sanat hür bir ortamda boy atar.
(Sanat, bir fidana benzetilmiş; fidan söylenmemiş, özelliği söylenmiştir.)

MECAZ-I MÜRSEL (AD AKTARMASI)

Bir kavramın benzetme amacı güdülmeden başka bir kavram yerine kullanılmasıdır. Kavramlar arasında benzetme değil parça-bütün, özel-genel, neden-sonuç… gibi ilgiler bulunur.

Örnek: – Anadolu, hepimize hınç ve şüpheyle bakıyor. ( anadolu kelimesi insan gibi kullanılmıştır.)

KONUŞTURMA (İNTAK)

İnsan dışındaki varlıkları konuşturmaktır. Her intakta teşhis sanatı vardır; ancak her teşhiste intak sanatı yoktur.

Örnek:
• Deniz ve mehtap sordular seni: Neredesin?
• Dal bir gün dedi ki tomurcuğuna: İçimde kaynayan yara gibisin.

KİNAYE

Bir sözün hem gerçek, hem de mecaz anlamda kullanılmasıdır. Asıl söylenmek istenen mecaz anlamdır.

Örnek:
• Bulamadım dünyada gönle mekân,  Nerde bir gül bitse etrafı diken”
• Ne sonuncusu bu ne de ilki. Kurnaz geçinse de kurda yemdir tilki.”

TEVRİYE

İki ya da daha çok anlamı olan bir sözcüğün yakın anlamını değil de uzak anlamını kastetmektir. Her iki anlam da gerçek anlamdır.

Örnek:
• Örtün üstüme örtün serin karanlıkları.
(Serin sözcüğü, hem sermekten emir hem de sıcaklıkla ilgili bir kavram olarak kullanılmıştır.)

TARİZ (İĞNELEME, DOKUNDURMA)

Bir sözün, asıl anlamının tam tersi bir anlamda kullanılmasıdır. Tariz, bir kimseyle alay etmek, yermek, iğnelemek, küçük düşürmek; bir durumla dalga geçmek amacı ile oluşturulur.

Örnek:
– O kadar zeki ki bütün sınıfları çift dikiş gidiyor.

HÜSN- İ TALİL (GÜZEL NEDEN BULMA)

Sebebi bilinen bir olayın meydana gelişini, gerçek sebebinin dışında güzel, şairane bir nedene bağlamaktır.

Örnek:
• Bir an önce görülsün diye Akdeniz
Toroslarda ağaçlar hep çocuk kalır.”

TEZAT ( söz sanatları )

Anlam yönünden birbirine karşıt sözlerin bir arada kullanılmasıdır.

Örnek:
• Ne siyah eylemiş bu nasiyeyi ( siyah tezat anlamında kullanılmış)
Saçımı bembeyaz eden bahtım.” ( bembeyaz , tezat)

MÜBALAĞA (ABARTMA)

Bir durumu, nesneyi olduğundan üstün ya da aşağı gösterme sanatıdır.

Örnek:
• Manda yuva yapmış söğüt dalına
Yavrusunu sinek kapmış, gördün mü?”

CİNAS

Yazılış ve okunuşları aynı, anlamları farklı sözlerin bir arada kullanıldığı söz sanatları dır.

Örnek:
• Bülbülün çilesi yanmakmış güle
Ömrümüz geçiyor ağlaya güle” ( güle kelimeleri cinastır)

TECÂHÜL – İ ÂRİF (BİLMEZDEN GELME)

Anlam inceliği yaratmak için bilinen bir olayı, durumu, bilmiyormuş gibi söylemektir.

Örnek
• İçimde kar donar, buzlar tutuşur,
Yağan ateş midir, kar mıdır bilmem.”

TELMİH (ANIŞTIRMA)  ( söz sanatları )

Söz arasında herkesçe bilinen, geçmişteki bir olaya, ünlü bir kişiye, bir inanca ya da yaygın bir atasözüne işaret etmek, onu anımsatmaktır.

Örnek:
• Gökyüzünde İsâ ile
Tur dağında Musâ ile
Elimdeki asâ ile
Çağırayım Mevlam seni

TEKRİR (YİNELEME)

Anlatımın etkisini güçlendirmek için bir sözcüğü ya da sözcük grubunu art arda tekrarlamaktır.

Örnek:
• Öpüşten yumuşak yağan bu yağmur
Bu yağmur… bu yağmur… bir gün dinince

TERDİT (BEKLENMEZLİK)

Sözü, okuyucunun hiç beklemediği bir biçimde bitirerek onu şaşırtmaktır.

Örnek:
– İnsanın çok büyük bir düşmanı vardır: Kendisi
• En ağır işçi benim
Gün yirmi dört saat
Seni düşünüyorum.”

TENASÜP ( söz sanatları )

Anlam bakımından birbiriyle ilgili sözlerin bir arada kullanılmasıdır.

Örnek:
• Yine bahar geldi, bülbül sesinden.
Seda verip seslendin mi yaylalar?
Çevre yanın lale sümbül bürümüş.
Gelin olup süslendin mi yaylalar?

LEFF Ü NEŞR (SÖZ SİMETRİSİ)

Bir dizede iki ya da daha fazla kavramdan bahsettikten sonra diğer dizede onlarla ilgili açıklama yapmaktır.

Örnek:
• Gönlümde ateştin, gözümde yaştın (düzenli, mürettep)
Niye tutuştun, niye taştın.

AKİS ( söz sanatları )

Bir sözü tersinden okuyabilecek şekilde sözlerin yerini değiştirmektir.

Örnek:
– Her çıkışın bir inişi, her inişin bir yokuşu vardır.
• İnleyim dinle gönül
Dinleyim inle gönül
Gel beraber yanalım
Yine seninle gönül

RÜCU (CAYAR GİBİ YAPMA, DÖNME)

Anlatıma güç katmak için söylenilen sözden döner gibi davranmaktır.

Örnek:
• Bir şarkıdır söylediği
Mavi bir sevda şarkısı
Hayır, mavi değil
Ela bir şarkıdır söylediği

NİDA (SESLENME, ÜNLEM)

Şairin, karşısında bir topluluk varmış gibi ünlemlerle duygu
ve düşüncelerini anlatmasıdır.

Örnek:
• Ey dişleri çürümüş sırıtan kaafile-i sûr
Ey kubbeler, ey şanlı mebani-i münacat
Ey doğruluğun mahmil-i ezhari minarat
Ey sakfı çökük medreseler, mahkemecikler

İSTİFHAM (SORU) ( söz sanatları )

Yanıt alma amacı gütmeden, duyguyu ve anlamı güçlendirmek için, anlatılmak istenenlerin soru biçiminde anlatılmasıdır.

Örnek:
• Neden böyle düşman görünürsünüz,

ALİTERASYON

Şiirde ahengi sağlamak için ses tekrarlarına başvurmaktır.

Örnek:
• Sev seni seveni hâk ile yeksan ise
Sevme seni sevmeyeni, Mısır’a sultan ise

İRSAL – İ MESEL

Söylenen sözü inandırıcı kılmak ve pekiştirmek için söze bir
atasözü ya da özdeyiş katmaktır.

Örnek:
• Çağır Karacaoğlan çağır
Taş düştüğü yerde ağır
Yiğit sevdiğinden soğur
Sarılmayı sarılmayı

İADE ( söz sanatları )

Bir dize ya da beytin son sözcüğünü bir sonraki dize ya da
beytin ilk sözcüğü olarak kullanmaktır.

Örnek Cümle:
• Anacığımın elleri
Elleri kimi zaman el kalır.

Söz sanatları konusu burada bitmiştir. Mavi olarak yazılmış başlıkların hepsi birer söz sanatı kategorisidir. Ödev yaparken yanlış yapmayın. İşinize yaradıysa yorum bırakabilirsiniz.

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: ,
Eklenme Tarihi: 2 Nisan 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın