Nazım Biçimleri Nelerdir örnekler Nazım Türleri

yorumsuz
501 views
Nazım Biçimleri Nelerdir örnekler Nazım Türleri

 

Merhaba bu yazımızda nazım biçimleri nedir nelerdir , nazım türleri nelerdir örnekler vererek açıklıyoruz. Nazım hakkında bilgi veriyoruz.  Anonim halk şiiri nazım biçimleri , aşık edebiyatı nazım biçimleri , aşık edebiyatı nazım türleri , hece ölçüsü ile yazılan halk şiirleri nazım biçimleri türleri kısaca açıklıyoruz. Bu konudan faydalanarak ödevinizi yapabilirsiniz.

 

 

 

 

 

NAZIM BİÇİMİ ve TÜRÜ

Şiirler nazım birimlerine, kafiyeleniş şekillerine, vezinlerine ve mısra sayılarına göre nazım şekillerine; işledikleri konulara ve ilgili oldukları alanlara göre de nazım türlerine ayrılırlar.

HALK ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ ve TÜRLERİ

A. ANONİM HALK ŞİİRİ NAZIM BİÇİMLERİ

1. MANİ

  • Sözlü/anonim edebiyat ürünlerindendir.
  • Dört mısradan meydan gelir.
  • Yedili hece ölçüsüyle söylenir.
  • Sevgi, tabiat, övgü, yergi, evlât sevgisi, ayrılık, hasret ve aşk konularını işler.
  • İlk iki mısra doldurmadır, konuya giriş için söylenir. Son iki mısrada ise asıl söylenmek istenen verilir.
  • Maniler, düz mani ve ayaklı (cinaslı, kesik) mani olarak iki grupta incelenir.
  • Cinaslı manilerde mısra sayısı dörtten fazla olabilir.
  • Söyleyeni belli olmayan, genellikle 7’li hece ölçüsüne göre söylenen dörtlüklerdir.
  • Doğu Anadolu’da mani yerine bayatı sözü de kullanılmaktadır.
  • Uyak düzeni aaba şeklindedir.

 

2. TÜRKÜ

Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirinin her çeşidini göstermek için en çok kullanılan ad “türkü”dür. Özel durumlarda ya da ezginin, sözlerin çeşitlemesine göre ninni, ağıt, deyiş, hava adları da kullanılmaktadır.

  • Çağdan çağa ve yöreden yöreye içerik ve şekil olarak değişiklikler gösterebilir.
  • Aşk, doğa, güzellik, kahramanlık, sosyal konular türkülerin konusunu oluşturur.
  • Türküler aynı zamanda aşık edebiyatı nazım şeklidir. Yani söyleyeni belli türküler de vardır.
  • Kendine özgü bir ezgiyle söylenir.
  • 8‘li ve 11’li hece kalıbıyla söylenir.
  • Bent ve kavuştak olmak üzere iki bölümden oluşur.
  • Hecenin sekizli ve on birli ölçüleriyle yazılır.
  • Türküler ezgilerine göre divan, usulsüz, bozlak, koşma, hoyrat, kayabaşı, Çukurova gibi çeşitlere ayrılır.

 

Ninni

  • Anonim/sözlü ürünlerdendir.
  • Türkü çeşitlerinden biridir.
  • Çocuğun uyumasının sağlanması ya da ağlamasının durması için, sade bir dille ve hece ölçüsüne göre ezgili olarak söylenen türkülerdir.
  • Söyleyeni belli olmayan bu ürünler dörtlüklerden ve nakarat bölümlerinden oluşur.

 

 

B. ÂŞIK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ

Âşık edebiyatı nazım tür ve çeşitleri çoğunlukla sözlü ürünlerdir. Ancak şehirde yaşamış, okumuş yazmış olan aşıklarla günümüzde yaşamakta olan aşıklar şiirlerini yazarlar.

1. KOŞMA

  • Âşık edebiyatında en çok sevilen ve kullanılan nazım şeklidir.
  • Dört dizeli bentlerden oluşur.
  • Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır.
  • 11’li hece ölçüsüyle (6+5 ya da 4+4+3 duraklı olarak) yazılır/söylenir. 4+3 ve 4+4 kalıbıyla söylenmiş koşmalar da vardır.
  • Şair son dörtlükte mahlâsını söyler.
  • Uyak düzeni  abab cccb dddb…  şeklindedir. İlk dörtlüğün uyak düzeni xbxb ya da aaab şeklinde de olabilir.
  • Koşmalar genellikle lirik konularda söylenir.
  • Aşk, güzellik, tabiat, sevgi vb konular işlenir.
  • Koşmalar konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt gibi nazım türleri içerir.
  • Karşılıklı konuşma (dedim-dedi) biçiminde olan koşmalar da vardır.
  • Ziyadeli koşmalara ayaklı koşma denir: ab(b)ab(b)  cccb(b)  dddb(b) …
  • Önemli koşma şairleri Köroğlu, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Gevherî, Erzurumlu Emrah, Âşık Ömer.

 

2. SEMAİ

  • Aruzla ve heceyle yazılan olmak üzere iki türlü semai vardır.
  • Heceyle yazılanlar koşmaya benzer.
  • Tek fark dizelerin hece sayısıdır.
  • Semai sekizli kalıpla yazılır.
  • Kendine özgü bir ezgiyle söylenir.
  • Dörtlüklerden oluşur.
  • Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır.
  • Uyak düzeni aynıdır.
  • Sevgi, güzellik, ayrılık ve doğa konularını işler.
  • Karacaoğlan ve Erzurumlu Emrah bu alanda meşhurdur.

 

3. VARSAĞI

  • Toroslardaki Varsak (Avşar) boyunun özel bir ezgiyle söylediği türkülerden geliştirilmiş bir nazım biçimidir.
  • Kendine özgü bestesi vardır.
  • Epik şiirlerdir.
  • Sert, yiğitçe bir söyleyişi vardır.
  • Hayattan ve talihten şikâyet gibi konular da işlenir.
  • Hecenin 8’li kalıbıyla yazılır.
  • Genellikle “bre, bre hey, hey, be hey” gibi ünlem sözcüklerine yer verilir.
  • Kafiyelenişi koşmayla aynıdır.
  • Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır.
  • Dadaloğlu ve Karacaoğlan varsağılarıyla ünlü iki şairdir.

 

4. DESTAN

  • Âşık şirinin en uzun nazım biçimidir. (Anonim destanlardan farklıdır.)
  • Dörtlüklerden oluşur.
  • Dörtlük sayısı konuya göre değişir. Kimi destanlarda yüzü geçer.
  • Savaşlar, kahramanlıklar, ayaklanmalar, kıtlıklar, doğal afetler, salgın hastalıklar, eşkıya ve ünlü kişilerin serüvenleri, gülünç olaylar, toplumsal taşlama ve eleştiri, atasözleri, hayvanlar destanlara konu olur.
  • Destan koşma gibi kafiyelenir: abab cccb dddb…  İlk dörtlüğün uyak düzeni: xbxb şeklinde de olabilir.
  • Hecenin daha çok on birli kalıbıyla yazılır/söylenir. Sekizli kalıpla söylenenler de vardır.
  • Destanların kendine özgü bir ezgisi vardır.
  • Destanda da şair son dörtlükte mahlâsını söyler.
  • Seyranî ve Âşık Ömer bu alanda ünlüdür.

 

C. ÂŞIK EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ

Âşık edebiyatı nazım türleri genellikle koşma ve semai nazım şekilleriyle söylenir. Konuları bakımından koşma ve semaiden ayrılır.

1. GÜZELLEME

  • İnsan, tabiat, aşk, sevgi sevgilinin güzelliklerinden bahseden şiirlerdir. Koşma nazım şekliyle yazılır.
  • Lirik şiirlerdir.
  • En önemli şairi Karacaoğlan’dır.

2. KOÇAKLAMA

  • Coşkun ve yiğitçe bir üslûpla yiğitlik, kahramanlık ve savaş konularını işler.
  • Epik şiirlerdir.
  • Koşma şeklinde söylenir.
  • Edebiyatımızda Köroğlu ve Dadaloğlu koçaklama şairi olarak tanınır.

3. TAŞLAMA

  • Bir kimseyi veya toplumun bozuk yönlerini eleştirmek için yazılan şiirlerdir.
  • Koşma nazım şekliyle yazılır.
  • Aşık Dertli, Bayburtlu Zihni, Ruhsati ve Develili Seyrani önemli taşlama şairleridir.
  • Divan edebiyatındaki adı hicviye’dir.

4. AĞIT

  • Sevilen bir kişinin ölümünden duyulan üzüntüyü dile getirmek amacıyla ve koşma nazım şekliyle yazılan şiirlerdir.
  • İslamiyet öncesindeki adı sagu, Divan edebiyatındaki adı “mersiye”dir.
  • Anonim halk edebiyatında da ağıtlar olmakla birlikte ağıtlar âşık tarzı Türk edebiyatına aittir.
  • Doğal afetler, ölüm, hastalık vb. çaresizlikler karşısında korku, heyecan, üzüntü, isyan gibi duyguları ifade eden ezgili ürünlerdir.
  • Ağıt söyleme işine ağıt yakma, ağıt söyleyenlere ise ağıtçı denilmektedir.
  • Koşma nazım şekliyle söylendiğine göre dörtlüklerden oluşur.
  • Kafiye şeması koşmadaki gibidir.
Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Eklenme Tarihi: 13 Kasım 2018

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın