isim tamlaması konu anlatımı ve örnekleri

yorumsuz
401 views
isim tamlaması konu anlatımı ve örnekleri

isim tamlaması nedir , kısaca isim tamlaması hakkında bilgi verip konu anlatımını özet olarak paylaşıp , örnekler ve örnek cümleler ile pekiştirmeniz için yardımcı oluyoruz. Bilgiler kütüphane kaynakçalı kitaptan alıntı yapılmıştır. Ödeviniz için kullanabilirsiniz. Geniş kapsamlı konudur. Belirtili isim tamlamaları ayrı konuda paylaşılmıştır , linki yazı sonu paylaştım.

 

 

 

isim tamlaması ve iyelik grubu

isim tamlaması nedir

iki veya daha çok ismin sahiplik, tahsis, tür, cins vb. nitelikleri belirtme küzere özel bir biçimde bir araya gelmesinden oluşan kelime grubuna isim tamlaması denir. isim tamlamasının iki unsuru vardır.

1.isim tamlaması da birinci unsura tamlayan (belirten), ikinci unsura tamlanan(belirtilen) adı verilir. Tamlamada asıl anlam ikinci kelimenindir. Birinci kelime,ikinci kelimeyi belirtir ve ikinci unsura ekli ya da eksiz bağlanır. Ekli bağlamlarda ilgi hali eki kullanılır. (evin kapısı, Ahmet’in defteri, kitap kapağı, göz rengi).

2.Belirteni zamir olan isim tamlamalarında ilgi eki muhakkak bulunur benim sözüm, senin kitabın, onun yazısı gibi. Belirten isim olduğu zaman tamlama bazen eksiz de kurulabilmektedir bahçe duvarı, çam sakızı, gönül kuşu gibi. Buna karşılık belirtilen (tamlanan) daima iyelik eki alır.

3.Tamlayan unsuru ekli ve eksiz olduğu zaman arada iki önemli fark belirir:

Belirlilik-Belirsizlik

Geçicilik-Daimilik

Tamlayan unsur belli olup biliniyorsa ilgi hali eki alır ve tamlanana bağlanması geçicidir. Eksiz tamlayan ise belirsizdir, geneldir; ancak tamlanana bağlılığı daha kuvvetlidir.

4.isim tamlaması bir iyelik grubu olduğundan, iyelik ekleri eklendikleri kelimenin dışında bir şahıs ifade ederler. Bu özellik sayesinde iyelik eklerini taşıyan ve tamlayanı düşmüş her kelime, tek başına bile isim tamlamasının yerini tutabilir.

Örnekler

Kolum(benim kolum), gözün(senin gözün), evi(onun evi), arabamız(bizim arabamız), çantanız(sizin çantanız), çocukları(onların çocukları) vb.

5.iyelik ekini taşıyan tamlayan unsurunda ilgi ekinin gelmemesi çok az görülen bir durumdur. Bu durumda tamlama belirtisiz gibi görünse de belirli bir anlam taşımaktadır. Özellikle manzum metinlerde vezin gereği ortaya çıkan bu durumu, bazı araştırıcılar belirtili tamlama olarak kabul etmektedirler.

Örnek Cümleler

(senün) kaddün sarayı, hükmün katında, cemalün gülşenin arz it bana
(benüm) gözüm yaşı, bahtum güneşi, yüreğüm yaresi

Bağrum doludur gamzen okı yarelerinden(Şeyhi)
“Ya gel hulyâm içinden.”(Yahya Kemal Beyatlı)

Kubben altında bu cumhura bakarken şimdi.”(Yahya Kemal Beyatlı)

Bu şekildeki deyim ve birleşik halinde belirtisiz isim tamlamalarına konuşma dilinde ve ağızlarda da rastlanmaktadır:amcam oğlu, halam kızı, başım gözüm sadakası, ebem kuşağı, yüzü suyu vb.

6.isim tamlamaları, bazen başka bir isim tamlamasının tamlayanı ya da tamlananı durumuna geçmektedirler. Bu tamlamalar birbirini takip eden zincirleme bir tamlama gibi düşünülse de gerçekte bunlar iki unsurlu bir tamlamadır.

Örnekler

Gül kırmızısının/tonları
Babamın/ gözünün nuru
Yaşlı adamın yatağının /başucu
Elbise yakasının/ uçları
Kuş tüylerinin/ rengi

Örnek Cümleler

  • “Dalmışsa onun saçlarının râyihasıyle, Sevmekteki efsunu duyar her nefesiyle.”(Yahya Kemal Beyatlı)
  • Çocukluk arkadaşının gözlemlerinin yarısı.”(Buket Uzuner – Gelibolu)
  • “Daha vakit var diye düşündü, dörtte evden çıksam rahat rahat dördü yirmi geçe Saray sinemasının kapısında olurum.”(Ali Orhan Hançerlioğlu- Ali Sanatçı)
  • Teneşir tahtası üstünde o gün Bakmaz olmuştular artık bu bizim dünyaya.”(Yahya Kemal Beyatlı)
  • “Ölenler en sonu kurtuldular bu dağdağadan Ve göz kapaklarının arkasında eski vatan Bizim diyar olarak kaldı tâ kıyamete dek.”(Yahya Kemal Beyatlı)

 

Not: Belirtili isim tamlaması konu anlatımı ve örnekler adlı konuya gitmek istiyorsanız tıklayın. Belirtili isim tamlaması

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: , , , , ,
Eklenme Tarihi: 25 Aralık 2018

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın