Hece düşmesi ünlü ve ünsüz örnekler anlatım

yorumsuz
526 views
Hece düşmesi ünlü ve ünsüz örnekler anlatım

Hece düşmesi nedir , ünlü düşmesi ve ünsüz düşmesi örnekler , örnek cümleler ile pekiştirmeniz ya da ödev için düzenlenmiştir. Kısa özet olarak tek başlık altında derledik. Bilgiler güncel kütüphane kaynakçalı kitaptan alıntı yapılmıştır. Ödev için kullanabilirsiniz. Başka yerde yok. Başlayalım.

 

Hece Düşmesi

Soluğun itişiyle, ağızdan bir çırpıda kümeleşerek çıkan sese “hece” denir. Her hecede bir ünlü bulunur. Ünlü olmadan hece olmaz. Ünlülerle biten hecelere “açık” ya da “kısa”; ünsüzlerle biten hecelere de “kapalı” ya da “uzun” hece denir. Türkçede uzun ünlü bulunmadığı için Türkçe asıllı sözcüklerde uzun hece de yoktur. Ancak alıntı sözcüklerdeki uzun hecelerin birçoğu korunmuştur.

HECE DÜŞMESİ (Ünlü Düşmesi)

Bazı sözcüklerin sonlarına ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde, sözcüğün ikinci hecesindeki ünlünün düştüğü görülür. Bu düşüş, sözcükte bir hece eksilmesine yol açar. Bu olaya “hece düşmesi” denir. Düşme, orta hecede olduğu için “orta hece düşmesi de denebilir. Hece düşmesinin hangi sözcüklerde olacağı bir kurala bağlanamaz ancak, görülen örnekler şunlardır:

1-) İkinci hecelerinde dar ünlü bulunan bazı fiil köklerinde görülür.

ÖRNEK:  Devir: devrim, savur: savruntu, kıvır: kıvrım

2) İkinci hecesinde dar ünlü bulunan Arapça kökenli sözcüklerde hece düşmesi olur:

ÖRNEK:  Akıl: aklın, fikir: fikri, tavır: tavrı

3) İkinci hecelerinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı organ adlarında olur.

ÖRNEK:  Ağız: ağzı

4) -er, -ar ve –le ekleriyle eylem türetilirken ünlü düşmesi olur.

ÖRNEK:  Sarı – sararmak, kara– kararmak İleri- ilerlemek

5) Bileşik fiillerde ve sözcüklerde hece düşmesi olabilir.

ÖRNEK:  Kayıp+ ol: kaybolmak Emir+ etmek: emretmek Kahır+ etmek: kahretmek Kahve+ altı: kahvaltı Ne+ ile: neyle vb.

TEKLEŞME

Aynı cinsten olan ve yan yana bulunan iki ünsüzden birinin düşmesidir.

Örnek:: Hammal – hamal, edebiyyat – edebiyat

AŞINMA

Aşınma, şekil olarak hece düşmesine benzer.

1) İki ayrı sözcükte, yan yana gelen ünlülerden biri söylenmez:

ÖRNEK:  Hocanım (Hoca hanım) Beyfendi (Bey efendi) Birbirine (Biri birine)

2) İsim tamlaması biçiminde oluşan özel yer adlarında görülür:

ÖRNEK: : Kadıköy – Kadı köyü , Şehremeni – Şehir emini ,  Topkapı – Top kapısı

3) Sık kullanılan bazı birleşik sözcüklerde görülür.

ÖRNEK:  :  Peki (pek iyi) ayol (ey oğul) kahvaltı (kahve altı), bulamaç (bulama aş), bakraç (bakır aç)

4) Adreslerde, sokak adları aşınarak kısalır.

ÖRNEK:  Karanfil Sokak (Karanfil Sokağı)

5) Tamlama biçiminde oluşan yemek adlarında görülür.

ÖRNEK:  Izgara köfte (ızgara köftesi)

6) İçerde (içeride), yukarda (yukarıda), orda (orada) … gibi sözcüklerde de aşınma olur. Fakat her iki yazım da doğrudur.

7) “-lek” ekindeki “k” sesi düşürülebilir. ÖRNEK Kışla (kışlak), yayla (yaylak)

 

Hece Düşmesi – Ünsüz Düşmesi

Sözcük “-cık/ -cik, cuk/- cük” veya “-l” yapım elerinden birini alacağı zaman sözcüğün aslındaki “-k” harf düşer, buna ünsüz düşmesi denir.

ÖRNEK :
Bebeğin minicik elleri vardı. (Minik, minicik) ,
Alçacık tepeye iki saatte varabildik (Alçak, alçacık) ,
Uçak giderek yükseldi. (Yüksek, yükselmek).

ÖRNEK

Önce baygın bir iniltiydi yamaçtan duyulan, Sonra bir gölge belirmişti kuş uçmaz yoldan; Köyümün titreterek bağrı yanık toprağını inliyor, Baktım, uzaktan görünen bir kağnı..

Bu dizelerde aşağıda verilen ses olaylarından hangisi yoktur?
A) Ünlü düşmesi
B) Ünsüz düşmesi
C) Sert ünsüz yumuşaması
D) Ünlü daralması
E) Ünsüz benzeşmesi

Cevap : “Bağrı” sözcüğünde ünlü düşmesi var; A, “toprağını” sözcüğünde sert ünsüz yumuşaması var; C , “inliyor” sözcüğünde ünlü daralması var; D, “baktım” sözcüğünde sert ünsüz benzeşmesi var; E, fakat ünsüz düşmesi yok. Cevap B’ dir.

Örnek

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük ek alırken bu sözcüğün ünsüzlerinden biri düşmüştür?
A) Susuzluktan balkondaki tüm çiçekler sararmış.
B) Yazar, bu romanında çok fazla devrik cümle kullanmış.
C) Soğuktan burnu kıpkırmızı olmuş.
D) Bu konuda senin de fikrini almak istiyorum.
E) Otobüsümüz, adını bilmediğim büyücek bir kasabadan geçti.

Cevap: A, B, C ve D’ de ünlü düşmesi vardır. Fakat E’ de “büyük” sözcüğü “-cek” ekini alırken büyük sözcüğünün “k” si düşmüştür. Cevap E’ dir.

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: , ,
Eklenme Tarihi: 26 Şubat 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın