Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

yorumsuz
98 views
Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

Divan edebiyatı nazım biçimleri nelerdir kısaca hakkında bilgi veriyoruz.  Örnekler ve örnek cümleler ile nazım türleri ve çeşitleri kısa özet olarak açıklıyoruz. Bilgiler kütüphane kaynakçalı kitaplardan alıntı yapılmıştır. Tek sayfa çıktı alabilirsiniz. Başlayalım.

 

Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

Divan edebiyatında çok çeşitlilik hakimdir. Toplamda 11 adet nazım biçimi kullanıldığı görülmektedir. Şimdi bunları maddeler halinde sıralayıp örneklendirelim.
1-) Gazel
– Genellikle aşk, güzellik ve şarap konularını işler.
-En az 5, en çok 15 beyitten oluşur.
-Divan edebiyatında en çok kullanılan nazım biçimidir.
-İlk beytine matla, son beytini makta denir.
-En güzel beyit beytü’l gazel, şairin mahlasının geçtiği beyit taç beyit adını alır.
-Bütün beyitler aynı güzellikteyse yek-âvâz, aynı konudan söz ediyorsa yek-ahenk adını alır.
-Uyak düzeni aa, ba, ca, da… şeklindedir.

2-) Kaside

-Devlet ve din büyüklerini öven şiirlerdir.
-En az 33 en çok 99 beyitten oluşur.
-İlk beyit matla, son beyit makta, şairin mahlasının geçtiği beyit taç adını alır.
-En güzel beytine beytü’l kasid denir.
-Konularına göre tevhit, münacat, naat adlarını alır.
-Uyak düzeni aa, ba, ca, da… şeklindedir.
-Belli bir yazılış yöntemi vardır:

Kaside Örneği

İlk bölümde bir tasvir yapılır. (Nesip, teşbip)
Asıl konuya giriş yapılır. (Girizgâh beyti)
Şiire konu olan kişi övülür. (Methiye)
Araya bir gazel alınabilir. (Tegazzül)
Şair kendini över. (Fahriye)
Allah’a yalvararak şiir bitirilir. (Dua)

3-) Mesnevi

-Türk edebiyatına Fars edebiyatından geçmiştir.
-Savaş, aşk, din ve ahlâk konularını işler.
-Bugünkü hikâye ve romanın, sözlü edebiyat dönemindeki destanın divan edebiyatındaki karşılığıdır.
-Divan edebiyatının en uzun nazım şeklidir.
-Beyit sayısı sınırsızdır.
-Aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
-Uyak düzeni aa, bb, cc, dd… şeklindedir.
-Divan şiirinde bir şairin beş mesnevisine hamse denir.
-Türk edebiyatının ilk mesnevisi Yusuf Has Hacip’in yazdığı Kutadgu Bilig’dir.

4-) Kıt’a

-Bir nükte, bir yergi, bir düşünce gibi özel konuları işler.
-En az 2 en çok 12 beyitten oluşur.
-Genellikle makta ve matla beyti olmayan gazel gibidir.
-Beyitler arasında anlam birliği vardır.
-Genellikle şair mahlasını kullanmaz.
-Uyak düzeni xaxa şeklindedir.

5-) Müstezat

-Her mısranın altında ziyadesi (kısa mısra) vardır.
-Kısa mısra, uzun mısranın anlatımını tamamlar.
-Uzun ve kısa mısralar gazel gibi kafiyelenir.

6-) Rubai

-Türk edebiyatına Fars edebiyatından geçmiştir.
-Yaşam felsefesi, tasavvuf, aşk konuları işlenir.
-Dört mısralık bir bent ile kurulan nazım biçimidir.
-Belirli aruz kalıbıyla yazılır.
-Özlü, nükteli anlatıma sahiptir
-Uyak düzeni maniye benzer.
-En büyük ustası İranlı Ömer Hayyam’dır.

7-) Tuyuğ

-Divan edebiyatına Türklerin kazandırdığı nazım biçimidir.
-Konu, mısra sayısı ve uyak örgüsü bakımından rubaiye ve maniye benzer.
-Aruzun 11’li heceye uyan bir kalıbıyla yazılır.
-Azeri ve Çağatay edebiyatında gelişmiştir.

8-) Murabba

-Hemen her konu işlenebilir.
-En az 3, en çok 7 bentten oluşur.
-Dörder mısralık bentlerden oluşur.
-Şarkıdan bestelenmek için yazılmaması ve dilinin ağır olmasıyla ayrılır.
-Uyak düzeni aaaa, bbba, ccca… şeklindedir.

9-) Şarkı

-Türklerin şarkıdan esinlenerek Divan edebiyatına kazandırdığı bir nazım biçimidir.
-Aşk ve güzellik konusunu işleyen bestelenmiş şiirlerdir.
-En az 2 en çok 5 dörtlükten oluşur.
-Nedim’in öncülüğünü yaptığı nazım biçimidir.
-Genellikle son mısralar nakarat olmak üzere uyak düzeni aaaa, bbba, ccca… şeklindedir.

10-) Muhammes

-Hemen her konuda yazılabilir.
-Her bendi 5 mısradan oluşur. Bu biçimle oluşturulan şarkılar da vardır.
-Uyak düzeni aaaaa, bbbba, cccca… şeklindedir.

11-) Terkib-İ Bend

-Yaşamdan şikâyet, felsefi düşünceler, toplumsal yergiler; mersiye, hicviye, methiye gibi konular işlenebilir.
-En az 5 en fazla 15 bentten oluşur.
-Bent aralarında birer vasıta beyti bulunur.
-Vasıta beytinde mısralar kendi arasında kafiyelidir.
-Uyak örgüsü aa ba ca… dd şeklindedir.
-En ünlü terkib – i bend Bağdatlı Ruhî’nindir. Buna en güzel nazireyi de Ziya Paşa yazmıştır.

12-) Terci-i Bend

-Dinî konuların ve soyut kavramların ele alındığı nazım biçimidir.
-Terkib-i bendin aksine vasıta beyti her bendin sonunda aynen tekrar edilir.
-Diğer özellikleri terkib-i bendle aynıdır.

Divan Edebiyatı Nazım Türleri

Divan Edebiyatı nazım biçimleri ve nazım türleri çok karıştırılmaktadır. İkisi farklı anlam ifade eder.  Nazım türleri ise şunlardır:

Münacat: Allah’a yalvarıp yakarmak için yazılan şiirdir.
Tevhit: Allah’ın birliğini ve yüceliğini konu edinen şiirdir.
Naat: Hz. Muhammed’i öven, O’nu yücelten şiirdir.
Methiye: Ünlü, bir kişiyi övmek için yazılan şiirdir.
Mersiye: Ölen ünlü bir kişinin ardından söylenen yas şiiridir.
Hicviye: Bir kişiyi ya da toplumu yermek için yazılan şiirdir.

Divan edebiyatı nazım biçimleri konusu burada sona ermiştir. Başarılar dileriz.

 

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: ,
Eklenme Tarihi: 2 Nisan 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın