Cümle Türleri örnekler ve örnek cümleler

yorumsuz
609 views
Cümle Türleri örnekler ve örnek cümleler

Cümle türleri konu anlatımı , örnekler , örnek cümleler kısaca fiil cümlesi, isim cümlesi, kurallı kuralsız cümle kısa özet olarak tek başlık altında hepsini bir olarak derledik. Bilgiler kütüphane kaynakçalı sınavda çıkmış olan soruların örnekleriyle güncel olarak dönemimiz için hazırlanmıştır. ödev içinde kullanabilirsiniz. Başlayalım.

 

Cümle Türleri

Türkçede cümle türleri dört açıdan incelenir:

I. Yüklemin Türüne Göre Cümleler
II. Öğe Dizilişine Göre Cümleler
III. Anlamlarına Göre Cümleler
IV. Yapısına Göre Cümleler

1- Yüklemin Türüne Göre Cümleler

Yüklemin türüne göre cümleler ikiye ayrılır: Fiil cümlesi, isim cümlesi.

a-) Fiil Cümlesi

Yüklemi çekimli eylem olan cümlelere fiil cümlesi denir.

ÖRNEK

Bir zamanlar krallardan taç aldık.
Bana aşk elinden efsane söyler.
Bu yollarda kervan geçti, ben kaldım

b) İsim Cümlesi

Yüklemi isim soylu sözcük ya da söz öbeğinden oluşan cümlelerdir. İsim soylu bir sözcük ya da söz öbeği yüklem görevinde kullanılırken ek-eylem alır.

ÖRNEK

Rüzgâr beni savurursa burasıdır toprağım.
Altında yeşil sarıklı, bembeyaz bir ihtiyar vardı.
Seksen beşlik varım belki, bu yaşta öksüzüm. (sıfat)
Bu işlerin de sonu yakındır. (zarf) 

Not: İsim soylu sözcüklere, eylem ifade etmeyen ve ek-eylem alabilen bütün sözcükler dahildir. Sıfat, zamir, zarf, edat gibi sözcükler ek eylem aldıklarında yüklem olabilirler.

Örnek Yazılı ve Test Sorusu

Aşağıdaki atasözlerinden hangisi yükle-mine göre ötekilerden farklıdır?
A) Gönül kimi severse güzel odur.
B) Göz görür, gönül ister.
C) Her damardan kan alınmaz.
D) Azı bilmeyen çoğu hiç bilmez.
E) İşten artmaz, dişten artar.

Cevap: Yüklemin türüne göre cümleler ya isim ya da fiildir. Seçeneklere baktığımız zaman A’ nın yükleminin isim (zamir), diğerlerinin fiil olduğunu görüyoruz Cevap A’ dır.

2-) Öğe Dizilişine göre Cümleler

Cümle türleri ikinci ana başlık. Türkçede cümleler genellikle “özne+ tümleçler+ yüklem” şeklindedir. Yüklemin cümle sonunda olup olmamasına göre cümleler ikiye ayrılır.

Kurallı Cümle Örnek

İhtiyar, elini bağrına soktu.
Allah’a giden yolda, gece gündüz dua etmeliyiz.

Kurallı cümlelerde, vurgulanmak istenen öğe, yükleme en yakın yere getirilir.

ÖRNEK

Büyük İtri’ye eskiler derler .
Bir böyle zevke tek bir ömür yetmiyor.

Devrik Cümle Türkçenin normal söz dizimine aykırı olarak yüklemi, cümlenin öteki öğelerinden daha önce gelen cümledir. Günlük konuşmalarda ve şiirlerde, atasözlerinde kullanılır.

ÖRNEK

Neden bekliyoruz burada?
Kendine güven duygusudur başarmanın ilk şartı.
Görmezler, ufuklarda şafak söktüğü anı.
Sizi dün bekledim o yollarda.
Dediniz, hissedince maksadımı.

3-) Anlamlarına Göre Cümleler

Cümle türleri içerisinde üçüncü sırada yer alan Anlamlarına göre cümleler olumlu, olumsuz, soru ve ünlem cümleleri olmak üzere dörde ayrılır.

a) Olumlu Cümle

Yüklemi olumlu yargı bildiren isim veya fiil cümlesidir.

ÖRNEK

Bu Tahsin Efendi pek garip bir adamdı. (isim)
Bilmem nerede böyle mutlu bir yer ver. (İsim)
Suları beklerdi bir peri kızı. (Fiil)
Yuvaya dönmüştü her kuşun eşi.(Fiil)
Çöllerde dolaşıp seraba baktım. (Fiil)

b-) Olumsuz Cümle

Yüklemi olumsuz yargı bildiren isim veya fiil cümlesidir. Fiiller, “-me/ -me”; isimler ise “değil, yok ve –-sız/-siz ile olumsuz yapılır. Ne….ne bağlacı da hem isim hem de fiil cümlelerini olumsuz yapar.

ÖRNEK

Kamaranın alt salonunda bizden başka kimse kalmamıştı.
Bir daha onu görmemiştim.
Şaka etmiyorum, yavrum, bu adlar Türkçe değil.
Hakikattir bu sözler, efsane değil.
Değil kardeşim, gök mavi değil, dal yeşil değil.

c-) Soru Cümlesi

Soru anlamı taşıyan cümlelere soru cümlesi denir. Soru cümlesi cümleye soru anlamı veren sözcüklerle yapılır.

ÖRNEK

Aramızda paranın lafı olur? (Edat)
Nasıl yaptınız bu işi? (Zarf)
Ödevinizi niçin yapmadınız? (Zarf)

Cevap gerektirmeyen cümlelere sözde soru cümlesi denir.

ÖRNEK Allah Allah bu mevsimde gök gürler mi?

 

Ünlem Cümlesi

Konuşanın korku, sevinç, acıma, şaşkınlık gibi her türlü duygu ve heyecanını etkili ve kısa bir biçimde anlatmaya, seslenmeye, çağırmaya yarayan kelime veya kelimelere ünlem; içinde ünlem bulunan cümleye de ünlem cümlesi denir. Ünlem cümleleri, bazı sıfatlarla, ünlemlerle, emir kipiyle, ki bağlacıyla, haykırmalarla ve ses tonu ile yapılabilir.

ÖRNEK

Oh, canıma değsin! (Ünlem ile)

Derhal yanıma gel! (Emir ile)

Of! içimin acısından ne yapacağımı bilemiyorum. (Ünlem ile)

4 – Yapılarına Göre Cümleler

Cümle türleri içinde son bölüm yapılarına göre cümleler. Cümledeki yargı sayısına ve yargıların yük-lemle ilişkisine göre cümleler çeşitli gruplara ayrılır.

a) Basit Cümle

İçinde fiilimsinin bulunmadığı tek bir yargı bildiren (tek yüklemi olan) cümlelere basit cümle denir.

ÖRNEK

Bu yıl ağaçlar erken çiçeklendi. (Basit, fiil)
Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. (Basit, fiil)
Bedava sirke baldan tatlıdır. (Basit, isim)

b) Bileşik Cümle

Temel cümle ve onu anlamını çeşitli yönlerden tamamlayan bir veya birden fazla yan cümlecikten oluşan cümlelere bileşik cümle denir.

ÖRNEK

Minareyi çalan, kılıfını hazırlar.
Irmağa giden yol, kasabadan kurtulunca, göz alabildiğine uzanan şeftali bahçeleri arasından geçerdi.

Temel Cümle

Asıl yargıyı üzerine alan kip ve şahıs eki alan cümledir. Bileşik cümlelerde bir tek temel cümle bulunur.

Yan Cümle

Bileşik cümlelerde temel cümlenin anlamını çeşitli yönlerden tamamlayan ve bir öğesi olan cümlelere denir. Yan cümle genellikle fiilimsiler-den oluşur.

Örnek: Havalar soğuyunca sobalar yandı.

(Yukarıdaki cümlede iki yargı vardır: “yan-” ve soğu-“ fiilleridir. “Yan-“ kip eki alarak temel cümle oluşturmuş, “soğu-“ fiili de zarf fiil eki ala-rak yan cümle oluşturmuş ve temel cümleyi zaman anlamı yönünden tamamladığı gibi temel cümlenin zarf tümleci olmuş.)

Cümle türleri konusu burada bitmiştir. Birleşik cümle konusunu ayrı olarak düzenledik. çünkü 4 bölüme ayrılıyor onun hakkında bilgi edinmek istiyorsanız buraya tıklayın. Birleşik cümle örnekler örnek cümleler

 

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: , ,
Eklenme Tarihi: 26 Şubat 2019

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın