Belirtisiz isim tamlaması konu anlatımı ve örnekler

yorumsuz
737 views
Belirtisiz isim tamlaması konu anlatımı ve örnekler

Belirtisiz isim tamlaması konu anlatımı özet olarak paylaşıyoruz. Belirtisiz isim tamlamalarına örnekler ve örnek cümleler kısaca kütüphane kaynakçalı kısa bilgilerle pekiştirmeniz için yardımcı oluyoruz. Bilgiler başka sitelerde yoktur varsa kopyadır. Başlayalım. Eğer Belirtili isim tamlamaları konusuna gitmek istiyorsanız buraya tıklayın. Belirtili isim tamlamaları

 

 

 

Belirtisiz isim tamlaması

Tamlayanı ilgi hali eki almayan tamlamaya belirtisiz isim tamlaması denir. ilgi hali eki almadığı için nesne kişiye mal olmaz. Tamlananın aldığı ek ise onu cinse mal eder. Bu yüzden belirtisiz isim tamlaması daha çok cins kavramı verir. Böylece tamlama cins adı olma özelliği gösterir. Bu yapıdaki tamlamada unsurlar arasında geçici değil, devamlı bir ilişki vardır. Bu yüzden grubu oluşturan kelimeler anlamca kaynaşmaya çok müsaittirler. Bundan dolayı belirtisiz isim tamlaması kalıbında çeşitli anlamlarda birleşik kelimeler yapılabilmektedir: Boğaziçi,Rumeli, Kırklareli, baş belası, kalbur üstü, kafa dengi, kahve rengi, arapsaçı, bağ bozumu,düdük makarnası, ceza evi, muhabbet kuşu, nefes borusu, yüz üstü, zeytin yağı vb.

1-) Belirtisiz isim tamlamalarında birinci unsur ek almaz, ikinci unsur ise iyelik ekini alır:

2-) Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan unsur bir kelime olabileceği gibi bir kelime grubu ve cümle de olabilir.

Örnek Cümleler

“Seni temin ederim ki “çalışırım” sözüyle gururumun hiçbir alakası yok.” (Peyami Safa – Bir Tereddütün Romanı)

Çanakkale içinde vurdular beni” türküsü.(Buket Uzuner – Gelibolu)

Acaba Avrupalı mı, yoksa Asyalı mıyız? sorusu.”“(Buket Uzuner – Gelibolu)

Bugün demediyse elbet bir gün der” düşüncesiyle kendini avutuyor.

Ve nihayet görünür gök ve deniz saltanatı.” (Yahya Kemal Beyatlı)

 

3-) Belirtisiz isim tamlamasında unsurlar anlamca kaynaşmaya elverişli olduklarından unsurların yeri değişmez ve grubu meydana getiren unsurlar arasına başka herhangi bir unsur girmez. Bu yüzden mesela “Adalet eski Bakanı”gibi kullanılışlar yanlış sayılır. Burada esas yapı “Adalet Bakanı”dır. “eski” sıfatı, grubun tamamına şamildir. Müdür eski yardımcısı, edebiyat eski öğretmeni denemeyeceği gibi “Adalet Eski Bakanı” da denemez.

 

4-) isim tamlamaları genellikle birbirine dönüşse de (belirtisiz isim tamlamasının belirtili; belirtili isim tamlamasının belirtisiz biçimde kurulması) bu her zaman mümkün olmayabilir. Bazı isim tamlamalarını bir diğerine dönüştürmek mümkün değildir.

“Palandöken dağı, Tuz gölü, Adilcevaz ilçesi, İstanbul şehri”gibi belirtisiz isim tamlamalarını belirtili isim tamlamasına; “benim kitabım, duyduklarımın tamamı,Atatürk’ün doğumu”gibi belirtili isim tamlamalarını da belirtisiz isim tamlaması şekline dönüştürme imkanı yoktur.

 

5-)Belirtisiz isim tamlamalarında vurgu tamlayan üzerindedir:

Deniz ufku

Yeryüzü

bakım yurdu

hayal alemi

akşam hüznü

 

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: , , , , , ,
Eklenme Tarihi: 26 Aralık 2018

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın